HTML5 oyun ne demek, kurulum olmadan nasıl açılıyor?
HTML5 oyun, tarayıcının içinde çalışan oyundur. Uygulama mağazasına gitmezsin, kurulum dosyası indirmezsin, eklenti kurmazsın: sayfayı açarsın, oyun o sekmenin içinde başlar. Sekmeyi kapattığında da oyun cihazından çekilir, geride kurulu bir program kalmaz. Oyun Köşesi'ndeki oyunların hepsi bu şekilde çalışır. Aşağıda bunun nasıl mümkün olduğunu, ne gerektirdiğini ve nerede sınırlandığını tek tek açıyoruz.
HTML5 adı nereden geliyor?
HTML, web sayfalarının yazıldığı dildir. Haber sitesindeki başlık, fotoğraf ve paragraf bu dille tarif edilir. HTML5 ise bu dilin, tarayıcıya oyun için gereken üç yeteneği kazandıran sürümüdür: ekranda hareketli görüntü çizebileceği bir tuval (canvas), eklentisiz ses çalma ve üç boyutlu çizim için WebGL desteği. Bunların yanına JavaScript adlı programlama dili eklenince bir web sayfası, belge olmaktan çıkıp oyuna dönüşebiliyor.
Yani HTML5 oyun aslında özel bir oyun türü değil; bir yapım tekniği. Bulmaca da olabilir, yarış da, tahta oyunu da. Ortak noktaları, hepsinin tarayıcının zaten bildiği dilde yazılmış olması.
Neden indirme ve kurulum gerekmiyor?
Telefona ya da bilgisayara kurulan bir oyunun önce cihaza kopyalanması, sonra işletim sistemine tanıtılması gerekir. Mağazanın şifre sorması, depolama alanı istemesi ve bildirim izni talep etmesi bu yüzdendir. Güncelleme gelince yeniden indirirsin, sıkılınca kaldırırsın.
Tarayıcı oyununda bu adımların hiçbiri yok, çünkü oyunu çalıştıracak program zaten cihazında: Chrome, Safari, Firefox, Edge ya da telefonundaki varsayılan tarayıcı. Oyunu açtığında tarayıcı gereken dosyaları sunucudan alır, tıpkı bir haber sayfasının fotoğraflarını aldığı gibi. Dosyalar iner ama sisteme kurulmaz; tarayıcının kendi alanında kalır.
Pratikteki farkı en iyi küçük bir oyunda görürsün. Balon Patlatma normal bir bağlantıda birkaç saniyede oynanır hale gelir. Aynı süre, bir mağaza sayfasının ekran görüntülerini yüklemesine ancak yeter.
Oyun Köşesi'nde bir oyun açılınca ne oluyor?
Oyun sayfasına girdiğinde oyun henüz yüklenmemiştir. Önce oyunun adını, nasıl oynandığını, kontrol tuşlarını ve telefonda çalışıp çalışmadığını görürsün. Oyun, sen “Oynat” düğmesine bastığın anda yüklenmeye başlar. Bunu bilinçli olarak böyle kurduk: sayfa çabuk açılır, sadece göz atmak istediğin bir oyun için boşuna veri harcamazsın. Telefonda, kotalı bir hatta bu fark hissedilir.
Oynat'a bastıktan sonra kısa bir yükleme ekranı görebilirsin. Süresi oyunun büyüklüğüne bağlı. Taşları eşleştirdiğin Mahjong Taş Eşleştirme gibi iki boyutlu bir oyun hafiftir. Bütün bir şehri kurması gereken Gerçek Şehir Sürüşü 2 ise daha çok dosya indirir, ilk açılışta daha uzun bekletir. Bu bir arıza değil, oyunun büyüklüğünün doğal sonucu. Yüklemenin perde arkasını tarayıcı oyunları nasıl çalışır yazısında ayrıntılı anlattık.
Güvenli mi, bilgisayarıma bir şey bulaşır mı?
HTML5 oyun tarayıcının korumalı alanı (sandbox) içinde çalışır. Bu alanın kuralı nettir: sayfa, bilgisayarındaki dosyalara kendi başına erişemez, sistem ayarlarını değiştiremez, arka planda program kuramaz. Oyun ne kadar hareketli olursa olsun, sekmenin duvarlarının dışına çıkamaz.
Güvenlik güncellemelerini de ayrıca takip etmen gerekmez. Oyunu çalıştıran motor tarayıcının kendisi olduğu için tarayıcın güncellendikçe koruma da güncellenir. Senden beklenen tek şey, tarayıcıyı yıllarca güncellemeden bırakmamak.
Yine de dikkat edilecek bir nokta var: güvenlik oyunun kendisiyle ilgilidir, sayfadaki her bağlantıyla değil. Bir sitede “oyunu hızlandırmak için şu dosyayı indir” gibi bir çağrı görürsen durmalısın. HTML5 oyun hiçbir indirme gerektirmez; böyle bir istek oyunun değil, başka bir şeyin işaretidir.
Flash'tan farkı ne?
2000'lerde tarayıcı oyunlarının çoğu Flash ile yapılırdı ve çalışması için ayrı bir eklenti kurmak gerekirdi. Adobe, Flash'ı 2020 sonunda emekliye ayırdı, tarayıcılar da desteği kaldırdı. O dönemin oyunlarına ne olduğunu ve benzerlerini nerede bulacağını Flash oyunlar yazısında anlattık.
HTML5 bu boşluğu doldurdu ama tek fark eklentisizlik değil. Flash oyunları telefonda neredeyse hiç çalışmazdı; HTML5 oyunlar ise dokunmatik ekranı tanıyabilir. Aynı oyun bilgisayarda fareyle, telefonda parmakla oynanabilir. Tabii her oyun buna uygun tasarlanmıyor; bunu da aşağıda konuşuyoruz.
HTML5 oyun senden ne ister?
- Güncel bir tarayıcı. Birkaç yıldır güncellenmemiş bir tarayıcıda özellikle üç boyutlu oyunlar takılabilir ya da hiç açılmayabilir.
- Yükleme sırasında internet. Dosyalar indikten sonra küçük oyunlar pek veri harcamaz, ama bağlantının açık kalması gerekir.
- Doğru cihaz. Bazı oyunlar klavye için yapılmıştır ve dokunmatik kontrolü yoktur. Oyun sayfasında “Telefonda çalışır” ya da “Bilgisayarda oynanır” etiketi bunu baştan söyler.
- Sesi açmak için bir dokunuş. Tarayıcılar, sen sayfaya bir kez tıklamadan ses çalınmasına izin vermez.
Telefon ve tabletle oynayacaksan hangi türlerin rahat ettiğini telefonda ve tablette tarayıcı oyunları yazısında ayrıca ele aldık.
Neyi kaybetmezsin, neyi bilmen gerekir?
Kurulum olmaması ilerlemenin kaybolacağı anlamına gelmez. Bölüm ve skor tutan oyunlar bunları tarayıcının kendi deposuna, yani senin cihazına yazabilir. Bilmen gereken şu: bu kayıt o tarayıcıya ve o cihaza aittir. Tarayıcı verilerini temizlersen ya da gizli sekmede oynarsan kayıt gider. Hesap açmadığın için sunucuda senin adına saklanan bir ilerleme de yoktur.
Bir de oyun seçenekleri: HTML5 bir teknik olduğu için her türe uyar. Sakin oyunlardan hoşlanıyorsan Tahta ve kart oyunları arasında klasik bir Kızma Birader bulursun; parmağını kaydırarak oynanan Helix Kule ise Bulmaca bölümünün hızlı örneklerinden.
Sık sorulan sorular
HTML5 oyun oynamak ücretli mi?
Teknolojinin kendisi ücretsizdir; tarayıcına bir şey satın almak gerekmez. Oyun Köşesi'ndeki oyunları da üyelik ya da ödeme olmadan açıp oynarsın.
İnternetsiz oynayabilir miyim?
Genelde hayır. Oyun ilk açılışta dosyalarını sunucudan alır ve oynarken bağlantının açık kalması beklenir. İkinci açılış çoğunlukla daha hızlıdır, çünkü tarayıcın dosyaların bir kısmını önbellekte tutar.
Bilgisayarıma bir şey kurulur mu?
Hayır. Dosyalar tarayıcının önbelleğine ve deposuna iner; sistemine program olarak kurulmaz. Tarayıcı verilerini temizlediğinde bunlar da silinir.
Oyun açılmıyorsa sorun bende mi?
Çoğu zaman sebep eski bir tarayıcı, zayıf bağlantı ya da çok sayıda açık sekmedir. Tarayıcını güncelle, sayfayı yenile ve gerekirse ağır sekmeleri kapat. Üç boyutlu bir oyun hâlâ açılmıyorsa aynı kategoriden daha hafif bir oyunu dene.
