Arcade oyunları nedir, hangi türleri var ve nereden başlamalı?
Arcade oyunu, birkaç saniyede öğrenilen, bir dakikadan kısa sürebilen ve bittiği anda tek tıkla yeniden başlayan skor oyunudur. Hikâye, kayıt dosyası ya da uzun bölüm yoktur; kural tek cümleye sığar, zorluk ise senin elinden gelir. Bir tur biter, sayını görürsün, bir daha denersin. Bu sayfada arcade türünün alt dallarını, kontrollerini ve hangi oyunla başlaman gerektiğini somut örneklerle bulacaksın.
Arcade oyununu arcade yapan üç şey
Adını, içine jeton atılan salon makinelerinden alır. O makinelerde oyun seni uzun tutmak zorunda değildi; tersine, kısa bir turdan sonra yeni jeton istemesi gerekiyordu. Bugün jeton yok ama tasarım aynı üç direğe dayanıyor.
- Kısa tur: çoğu deneme bir dakikanın altında biter, beklemeden yenisine geçersin.
- Skor: başarının ölçüsü bölüm geçmek değil, bir sayı. Rakibin çoğu zaman kendi rekorundur.
- Tekrar: her tur aynı kuralla başlar; farkı yaratan, bir önceki turdan öğrendiğin küçük şeydir.
Bu üçlü yüzünden arcade oyunları otobüs beklerken ya da ders arasında açmak için biçilmiş kaftandır. Aynı zamanda ustalaşması en uzun süren türlerden biridir: kural değişmediği için gelişimini doğrudan skorundan okursun. Bir bulmaca oyununda takıldığın bölümü geçince iş biter; arcade oyununda ise her zaman bir önceki sayının bir üstü vardır.
Arcade oyunlarının alt türleri
Arcade tek bir oyun biçimi değil, aynı ruhu paylaşan bir aile. Oyun Köşesi'ndeki Arcade oyunları kategorisine baktığında hepsinin kısa tur ve skor mantığında birleştiğini, ama elinin yaptığı işin tamamen farklı olduğunu görürsün.
Yılan oyunları
Türün en eski ve en saf örneği. Yılan kendi kendine ilerler, sen yalnızca yön verirsin; her yem bir birim uzatır ve uzayan gövde manevra alanını daraltır. Yılan Oyunu (Nokia 3310) ok tuşlarıyla, telefonda ise ekran tuşlarıyla oynanır; duvara ya da kendi kuyruğuna değdiğin an tur biter. Klasik sürümün tarihini ve taktiklerini 3310 yılan oyunu yazımızda ayrıca anlattık, bütün yılan çeşitleri ise Yılan oyunları sayfasında toplu duruyor.
io oyunları
Yılan fikrinin kalabalık arenaya taşınmış hâli. Aynı haritada seninle birlikte başka oyuncular da dolaşır; küçük başlar, yem toplayarak büyür, bir hatayla sıfıra dönersin. Burada skor, arenadaki sıralaman olur. Kağıt Yılan io yılan kuralını korur ama bir farkla: rakip senin gövdene çarparsa o elenir ve bıraktığı puanları sen toplarsın. Köpekbalığı io aynı fikri denize taşır; senden küçüğü yutarsın, senden büyüğe yaklaşırsan yem sen olursun. Trenler io 3D ise gövdeyi vagonlarla kurar, Alan Kapma Oyunu da uzunluk yerine kapladığın bölgeyi sayar.
Fırlatma ve mesafe oyunları
Bu dalda tek bir hamlenin zamanlaması her şeydir. Güç ve açıyı ayarlarsın, bırakırsın, sonrası fizik. Penguen Fırlatma Oyunu ilk vuruşla penguenini uçurur, zemine değme anında tıklarsan hız kaybetmeden seker. Tur bitince kazandığın parayla vuruş gücünü yükseltirsin, yani burada skor tur tur büyür. Basket Smaç Oyunu ise çek-bırak mantığıyla çalışır: çekme mesafesi gücü, açı yönü belirler ve tek ıskalama seriyi sıfırlar.
Kesme ve dokunma oyunları
Burada nişan almaz, savurursun. Meyve Doğrama Oyunu havaya fırlayan meyveleri fareyi basılı tutup savurarak dilimletir; tek hamlede birkaç meyve kesmek kombo yapar, aralarına karışan tehlikeli nesnelere değmek turu bitirir. Aynı dalın sakin ucunda Pop It Kabarcık Patlatma durur: süre ve can yoktur, amaç tahtadaki bütün kabarcıkları indirip yeni şekli açmaktır. Skor kovalamadan sadece ritim isteyenler için arcade ailesinin en yumuşak üyesi budur.
Tek tuşla beceri oyunları
Bütün oyun tek bir düğmeye bağlıdır: bas ya da bırak. Motorla Takla Atma'da sol tuşu basılı tutunca gaz verirsin, rampadan çıkınca da havada dönersin; bırakmak burnu düzeltir. Uçak Uçurma 3D'de boşluk tuşu uçağı yükseltir, bıraktığında kendiliğinden alçalır. Kolay görünür ama zamanlaması en ince türdür, çünkü bütün hatalar tek bir tuşun yanlış anında gelir.
İki kişilik düellolar
Arcade salonlarının unutulmaz tarafı yan yana oynamaktı. Tank Düellosu bu havayı aynı klavyeye taşır: birinci oyuncu W A S D ile sürüp T ile ateş eder, ikinci oyuncu ok tuşları ve P ile. Beş isabeti önce tamamlayan kazanır. Klavye gerektirdiği için telefonda oynanmaz. Aynı klavyeyi paylaşan başka oyunlar arıyorsan aynı klavyede 2 kişilik oyunlar yazısına göz at.
Kontroller: fare, klavye ve dokunmatik
Arcade oyunlarında kontrol şeması oyunu belirler. Kabaca üç aileye ayrılır ve hangisinin sana uygun olduğunu bilmek ilk tercihini kolaylaştırır.
- İmleci takip eden oyunlar: io oyunlarının çoğu böyle. Fareyi hareket ettirirsin, karakter peşinden gider; sol tık genelde hızlanma verir ve uzunluğundan biraz harcar. Telefonda parmağını sürüklersin.
- Tuşla yön verilen oyunlar: klasik yılan ve tank düellosu gibi. Ok tuşları ya da W A S D ile net dönüşler yaparsın; hata payı azdır ama hamlen kesindir.
- Bas-çek-bırak oyunları: fırlatma, smaç ve kesme oyunları. Basılı tutma süresi ya da çekme mesafesi gücü belirler; telefonda aynı hareketi parmakla yaparsın ve çoğu zaman dokunmatik ekranda daha doğal hissettirir.
Tuşların hangi oyunda ne işe yaradığını tek tek görmek istersen oyun kontrolleri sözlüğü işini görür. Telefonda oynayacaksan önce oyunun sayfasındaki kontrol listesine bak: dokunma satırı varsa mobilde çalışır, yalnızca klavye tuşları yazıyorsa bilgisayar gerekir.
Sana uygun arcade oyununu nasıl seçersin
Birkaç soruya verdiğin cevap seni doğru alt türe götürür.
- Kaç dakikan var? Beş dakikalık aralar için tek tuşlu oyunlar ve fırlatma oyunları ideal; io arenalarında bir tur uzayabilir çünkü büyüdükçe kaybedecek çok şeyin olur.
- Rekabet mi, sakinlik mi? Başka oyuncularla aynı haritada olmak heyecan verir; kafa dinlemek istiyorsan kaybetmenin olmadığı kabarcık patlatma daha iyi gelir.
- Hangi cihazdasın? Tank düellosu dışındaki listedeki oyunlar dokunmatik kontrol sunar. Klavyeli bir bilgisayardaysan yılan ve tank oyunları daha keskin oynanır.
- Yalnız mı, iki kişi mi? Yan yana biriyle oynayacaksan tek seçenek aynı klavyeyi paylaşan düellolardır.
- İlerleme hissi ister misin? Saf arcade her turu sıfırdan başlatır. Penguen fırlatma ve motor oyunu gibi yükseltme ya da yeni araç açan oyunlar, kötü bir turda bile bir şey kazandığını hissettirir.
Yeni başlayan için yol haritası
Arcade türüne yeni giriyorsan hepsini aynı anda denemek yerine basitten karmaşığa doğru ilerle. Aşağıdaki sıra, her adımda bir beceri ekler.
- Birinci adım, tek girdi: klasik yılanla başla. Tek yapman gereken yön seçmek, bu yüzden hamle öncesi düşünme alışkanlığını en temiz burada kazanırsın.
- İkinci adım, zamanlama: uçak ya da motor oyununa geç. Artık yönden çok ne zaman basıp bırakacağın önemli.
- Üçüncü adım, güç ayarı: smaç ve penguen fırlatmayla çekme mesafesini ölçmeyi öğren.
- Dördüncü adım, rakip okumak: io arenalarına gir. Burada kural yine basit ama öbür oyuncuların nereye gideceğini tahmin etmek gerekir.
- Beşinci adım, yüz yüze: bir arkadaşını yanına çağırıp tank düellosu oyna.
Her adımda bir kural işe yarar: ölünce hemen yeniden başlamadan önce üç saniye dur ve neden bittiğini kendine söyle. Duvara mı çarptın, açgözlü mü davrandın, erken mi bastın? Arcade oyunlarında gelişme, bu kısa sorgudan gelir.
Denemeye değer 12 arcade oyunu
Aşağıdaki oyunlar yukarıdaki her alt türden en az bir örnek içerecek biçimde seçildi. Hepsi tarayıcıda açılır; kontrol ve oyuncu sayısı bilgisi oyunların kendi sayfalarından.
Yılan Oyunu (Nokia 3310): türün başlangıç noktası. Ok tuşları ya da ekran tuşlarıyla, tek kişilik. Ekranı düzenli hatlarla taramak burada en sağlam taktiktir.
Kağıt Yılan io: fareyi takip eden yılan, sol tıkla hızlanma. Kısayken kenarlarda dolaşıp güvenli yemlerle büyümek, kalabalığa erken dalmaktan iyidir.
Köpekbalığı io: büyük balığın küçüğü yediği deniz. Fare ya da parmakla yönlendirilir; kendinden büyük bir balığın arkasında kalmak güvenlidir, çünkü dönüşü senden yavaştır.
Trenler io 3D: yerdeki vidaları ve alet kutularını toplayıp vagon eklersin. Uzadığında geniş kavisler çiz; ani dönüş kendi vagonlarına çarpmanın en yaygın sebebi.
Alan Kapma Oyunu: kendi bölgenden çıkıp çizgi çekersin, çizgiyi kapattığında aradaki alan senin olur. Fare, W A S D, ok tuşları ya da dokunmatikle oynanır.
Meyve Doğrama Oyunu: kısa ve hızlı savurmalar uzun çizgilerden daha isabetli. İki meyvenin hizaya gelmesini bekleyip tek çizgide kesmek skoru katlar.
Pop It Kabarcık Patlatma: süresiz, cansız, sadece tahta tamamlama. Basılı tutup sürüklersen üzerinden geçtiğin kabarcıklar arka arkaya iner.
Penguen Fırlatma Oyunu: ilk tık fırlatır, zemine değme anındaki tık sektirir. Yükseltmelerde önce fırlatma gücüne yatırım yapmak mesafeyi en çok büyütür.
Basket Smaç Oyunu 3D: çek, bırak, potaya uç. Pota hareket ediyorsa nişanı potanın şu anki yerine değil, varacağı yere al.
Motorla Takla Atma: tek tuşla gaz ve takla. Takla sayısı için açgözlü olmak en sık kaza sebebi; inişe yakın tuşu bırakmayı öğren.
Uçak Uçurma 3D: kısa kısa dokunuşlarla düz bir irtifa tut, yakıt bidonu ile puan eşyası aynı anda çıkarsa yakıtı seç.
Tank Düellosu: aynı klavyede iki kişi ya da bilgisayara karşı. Mermiler duvardan sektiği için köşe arkasındaki rakibi de vurabilirsin; son mermiyi kaçış için sakla.
İlgili yazılar
Arcade türünün öbür türlerle nasıl ayrıştığını merak ediyorsan oyun türleri rehberi büyük resmi çiziyor. Telefonda oynamanın inceliklerini telefonda ve tablette tarayıcı oyunları yazısında, bu oyunların eski atalarını ise 2000'lerin flash oyunları yazısında bulursun.
Sık sorulan sorular
Arcade oyunu ile beceri oyunu arasındaki fark ne?
Sınır kesin değildir, çoğu arcade oyunu aynı zamanda beceri ister. Ayırt edici nokta yapıdır: arcade oyunu kısa turlardan ve skordan oluşur, beceri oyunları ise çoğu zaman sırayla açılan bölümlerle ilerler.
Arcade oyunları telefonda oynanır mı?
Bu listedeki oyunların on biri dokunmatik kontrol sunar; parmakla sürükleme, dokunma ya da basılı tutma kullanılır. İstisna Tank Düellosu: klavyeyle oynandığı için bilgisayar gerekir.
io oyunlarında neden hep erken eleniyorum?
Çoğu zaman kalabalığa çok küçükken girildiği için. İlk dakikada kenarlarda dolaşıp güvenli yemlerle boy kazanmak, hızlanmayı ise yalnızca kaçmak ya da bir rakibin önünü kesmek için kullanmak turu belirgin biçimde uzatır.
Arcade oyunlarında skor kaydediliyor mu?
Oyuna göre değişir. Arcade oyunları tur bitince skorunu gösterir, ama rekor tablosu ya da kayıtlı ilerleme her oyunda yoktur. Tarayıcıda tutulan kayıtlar, tarayıcı verilerini temizlediğinde silinebilir; rekorunu önemsiyorsan bir kenara not etmek en garantisi.