Harfleri oyunla tanımak: okuma öncesi dönem için alfabe oyunları
Alfabe oyunu arıyorsan kısa cevap şu: okuma öncesi dönemde işe yarayan oyunlar, çocuğa önce harfin şeklini, sonra o harfin sesini, en son da harfi başka harflerin arasında bulmayı gösteren oyunlardır. Aşağıdaki dört oyun bu üç basamağı paylaşıyor. Bir şeyi baştan söyleyelim: sesli olanlarda harf adları ve kelimeler İngilizce. Latin harflerinin çoğu ortak olduğu için harf tanımada yine işe yarıyorlar, ama Türk alfabesine özgü harfleri senin tamamlaman gerekiyor. Bunun nasıl yapılacağı da aşağıda.
Harf öğrenmenin üç basamağı
Okuma yazmaya hazırlık tek bir beceri değil. Çocuğun harfle kurduğu ilişki genellikle şu sırayla ilerler:
- Şekli ayırt etmek: "b" ile "d" aynı değil, "M" ile "N" farklı. Çocuk harfi henüz adlandıramasa da iki şeklin aynı ya da farklı olduğunu görebilir.
- Harfi sesle eşlemek: "Bu harf 'mmm' diye okunur, 'masa' da bununla başlar." Harf-ses eşlemesi okumanın asıl anahtarıdır.
- Harfi kalabalıkta bulmak: bir tabelada, kitap kapağında ya da ekrandaki karışık harfler arasında istenen harfi seçmek.
Oyunlar bu basamaklardan birini ya da ikisini çalıştırır. Hangisinin hangi basamağa denk geldiğini bilirsen, çocuğun o an neye hazır olduğuna göre seçim yaparsın.
Bu oyunlar hangi alfabeyi öğretiyor?
Dürüst olalım: Çocuklar İçin Alfabe harfleri İngilizce okur ve her harfe İngilizce bir kelime eşler. Anaokulu Eğitici Oyunlar Seti içinde de menü ve seslendirme İngilizce. Yani oyun her harfte o harfle başlayan bir nesne gösterip İngilizce adını söyler. Bu kötü bir şey değil; harf şekli aynı, çocuk hem harfi tanır hem de birkaç yabancı kelime duyar. Ama sesler iki dilde her zaman örtüşmez.
Türk alfabesi 29 harftir ve İngilizcede olmayan yedi harf içerir: Ç, Ğ, I, İ, Ö, Ş, Ü. Buna karşılık İngilizcedeki Q, W ve X Türk alfabesinde yoktur. Oyunda bu yedi harf hiç görünmeyecek. Evde bunu kapatmanın basit bir yolu var: oyunu bitirdikten sonra kâğıda Ç, Ş, Ö, Ü, Ğ, I ve İ harflerini büyük yaz, her birinin yanına bir resim çiz (çiçek, şemsiye, ördek, üzüm, ılık süt, iğne). Ğ ile hiçbir kelime başlamadığı için onu dağ ya da yağmur gibi ortasında geçtiği bir kelimeyle göster. Oyundaki harfi söylediğinde de "İngilizcede böyle okunuyor, bizde şöyle" demek yeterli. Özellikle I ile İ ayrımını erken göstermek işe yarar, çünkü İngilizce harflerle büyüyen çocuk noktalı ve noktasız i'yi karıştırabilir.
Yaşa göre pratik öneriler
Aşağıdaki yaş aralıkları kesin sınır değil, oyunların nasıl çalıştığına göre kurulmuş bir yol haritası. Çocuğun bir basamakta keyif alıyorsa bir sonrakine geçmek için acele etme.
3-4 yaş: harfi şekil olarak görmek
Bu yaşta harfin adını bilmesi gerekmiyor. Alfabe Mahjong tam bu yüzden iyi bir başlangıç: iki taşın aynı harfi taşıdığını görmek yeterli, okumaya gerek yok. Yanlış çift seçince taşlar geri bırakılıyor ve ceza yok. Sen yanında otururken eşleşen harfin adını söyle, çocuktan tekrar etmesini iste.
4-5 yaş: harfle sesi eşlemek
Harf şekilleri tanıdık gelmeye başladığında sese geç. Çocuklar İçin Alfabe'de harfe dokununca o harfle başlayan nesnenin resmi açılıyor ve okunuşu seslendiriliyor. Puan, süre ve kaybetme yok. Her harfte dur ve "Bizde bu harfle ne başlıyor?" diye sor; oyun kendiliğinden iki dilli bir sohbete dönüşür.
5-6 yaş: harfi arayıp bulmak
Okul öncesi son yılda çocuk genellikle istenen harfi kalabalık arasında seçmeye hazırdır. Çocuklar İçin Eğitici Oyun içindeki harf bölümü tam olarak bunu istiyor: gösterilen harfi karışık harflerin içinden bulmak. Yanlışta oyun bitmiyor, çocuk yeniden deniyor.
Oyun önerileri ve her birinin çalıştırdığı şey
Çocuklar İçin Alfabe
Harfler ekranda dizili; birine dokununca resim ve okunuş geliyor, resme tekrar dokununca küçük bir animasyon oynuyor. Bilgisayarda fare ve ok tuşlarıyla, telefonda dokunarak oynanıyor. Keşfetmeye dayalı olduğu için harf-ses eşlemesine giriş için en yumuşak seçenek. Günde birkaç harf, hepsini tek oturuşta bitirmekten daha kalıcı olur.
Alfabe Mahjong
Klasik mahjong solitaire kurallarıyla, ama taşların üstünde harf var. Yalnız üstü kapalı olmayan ve yanı açık olan taşlar seçilebiliyor; aynı harfli iki serbest taşı bulunca ikisi de kalkıyor. Bölümler ilerledikçe yığın yükseliyor. Harf okumak şart değil, bu yüzden en küçükler için şekil ayırt etme çalışması olarak kullanabilirsin. Mahjong'un kendisini merak ediyorsan mahjong nasıl oynanır yazısına bak.
Çocuklar İçin Eğitici Oyun
Renk, şekil, sayı ve harf bölümlerinden oluşan bir mini oyun toplaması. Harf bölümü dışında renk ve şekil bölümleri de var; harften sıkılan çocuk başka bir konuya geçip sonra geri dönebilir. Doğru cevaplar yıldız kazandırıyor, nesne adları seslendiriliyor. Okul öncesi ve birinci sınıf için düşünülmüş.
Anaokulu Eğitici Oyunlar Seti
Bu setin ayrı bir harf bölümü yok; sayı sayma, şekil tanıma, boyama ve basit el becerisi etkinliklerinden oluşuyor. Neden listede? Alfabe çalışmasının arasında mola vermek için. Harfle uğraşan çocuğa yarım saat daha harf göstermek yerine birkaç dakika boyama ya da şekil etkinliği açmak, dikkatin toparlanmasına yardım eder. Menü ve seslendirme İngilizce, etkinlikler ise görsel. Bu yaş grubuna uygun başka oyunlar için anaokulu oyunları sayfasına göz atabilirsin.
Süre, ses ve yanında olmak
Harf oyunlarında asıl öğrenme, ekrandaki sesle senin söylediğin sesin buluştuğu anda oluyor. Bu yüzden sesi açık tut ve mümkünse yanında otur. Oturumları kısa tut: birkaç harf ya da birkaç bölüm, sonra ara. Oyunu bitirirken bir sonraki gün hangi harften devam edeceğinizi söylemek, bırakmayı kolaylaştırır. Hangi oyunların küçük yaş için güvenli olduğuna dair genel bir çerçeve istersen okul öncesi için güvenli tarayıcı oyunları yazısı bu konuyu ayrıntılı ele alıyor.
Harfi ekrandan çıkarmak da önemli. Oyunda "S" harfini gördüyse markette, arabada ya da apartman kapısında aynı harfi aratın. Parmakla havaya harf çizmek, kumda ya da un serpilmiş tepside harf yazmak ekranda görülen şekli elle birleştirir.
Veli kontrol listesi
- Oyun harfleri hangi dilde okuyor? İngilizceyse Türkçe karşılığını sen söyle.
- Ç, Ğ, I, İ, Ö, Ş, Ü için ayrı bir kâğıt ya da kart hazırladın mı?
- Yanlış cevap oyunu bitiriyor mu? Küçük yaş için bitirmeyenleri seç.
- Ses açık mı? Harf-ses eşlemesi sessiz çalışmaz.
- Bugün kaç harf? Bir oturuşta tüm alfabe yerine birkaç harf yeter.
- Oyundan sonra harfi gerçek hayatta aradınız mı?
Daha geniş bir seçki için eğitim oyunları ve çocuk oyunları kategorilerine, konu konu ayrılmış liste için zeka ve eğitici oyunlar rehberine bakabilirsin. Renk ve şekille başlamak istersen renk ve şekil öğreten oyunlar yazısı sıradaki basamak olabilir.
Sık sorulan sorular
Bu oyunlar Türkçe alfabe öğretiyor mu?
Hayır. Çocuklar İçin Alfabe İngilizce harf adları ve kelimeler kullanıyor. Harf şekillerinin çoğu ortak olduğu için harf tanımada işe yarar; Ç, Ğ, I, İ, Ö, Ş ve Ü harflerini evde kâğıt ya da kartla tamamlaman gerekir.
Okuma bilmeyen çocuk oynayabilir mi?
Evet. Alfabe Mahjong'da iki taşın aynı olduğunu görmek yeterli, Çocuklar İçin Alfabe ise tamamen resim ve sese dayalı.
Önce harfin adını mı, sesini mi öğretmeli?
Okumaya hazırlıkta harfin sesi daha çok işe yarar: "me" değil "mmm". Oyun İngilizce harf adını söylese bile sen Türkçedeki sesini söyleyerek ikisini ayırabilirsin.
Telefonda oynanır mı?
Dört oyun da dokunmatik ekranda çalışıyor. Küçük çocuklar için tablet, telefondan daha rahat bir ekran boyutu sunar.